Turek

Teraz, , godz..

Jutro:

Przypomnij mi hasło

rrrr-mm-dd

Oświadczam, że akceptuję regulamin strony

Oświadczam, że akceptuję regulamin forum

Czy chcesz otrzymywać newsletter?

Cmentarz ewangelicko - augsburski w Sarbicach

Przykona

Jadąc szosą z Sarbic do Radyczn, warto zatrzymać się przy zabytkowym cmentarzu ewangalicko - augsburskim, znajdującym się tuż przy drodze. Na nekropolii założonej już w 1839 r. pozostał szereg dobrze zachowanych nagrobków z przełomu XIX i XX wieku. Jednym z ciekawszych grobowców jest pomnik J.Knispel wykonany z piaskowca, posiadający niemieckojęzyczne insrypcje pisane czcionką gotycką  - od wschodu jest to epitafium, od zachodu wiersz żałobny.

Sarbice
62-731 Przykona

Kościół św. Marcina i św. Stanisława w Goszczanowie

Goszczanów

Pierwsze wzmianki pisane dotyczące Goszczanowa pojawiają się już w bulli papieża Innocentego II z 1136 roku. Wówczas była to miejscowość należąca do dóbr arcybiskupa gnieźnieńskiego. Goszczanów padł ofiarą najazdu krzyżackiego w 1331 roku, wtedy też spłonął miejscowy kościół. W latach 1660 - 1682 Adam Poniatowski herbu Szreniawa, chorąży sieradzki, właściciel dóbr pobliskiego Poniatowa, zbudował obecną, barokową świątynię o jadnonawowym korpusie z dwoma kaplicami i prezbiterium wzneisionym na odcinku łuku w formie absydy. Obok kościła znajdował się dwór arcybiskupstwa i zabudowania plebana. Około 1800 roku kościół uzyskał wieżę na planie kwadratu, wieńczoną barokowym hełmem - wtedy też zbudowano klasycystyczny przedsionek od strony wsi. W 1904 roku wnętrza udekorowała firma malarska Leona Zdziarskiego, dzięki której powstała całościowa aranżacja malarstwa ściennego z wykładem historii Zbawienia, utrzymana w popularnych na tym obszarze formach neorenesansu i neobaroku, nadających świątyni nieco pałacowy charakter.
Kościół był przez lata upiększany przez miejscowych właścicieli ziemskich. W dekoracjach bocznych, osiemnastowiecznych ołtarzy znajdziemy herby Korczak (Komorowscy z Poniatowa) i Leszczyc (Jabłkowscy z Sulmowa). Dzięki konserwacji wystroju w ostatnich latach możemy dziś w pełni docenić jego wartości artystyczne, gdyż zachowało się późnobarokowe i rokokowe wyposażenie oraz przykłady sztuki XIX i XX wieku tj: chrzcielnica z 1891 roku, polichromie. Z poprzedniego kościoła ocalały m.in. tablica nagrobna Mikołaja Poniatowskiego herbu Szreniawa z 1646 roku, znajdująca się w kaplicy Poniatowskich oraz obraz matki Boskiem z Dzieciątkiem, czczony jako łaskami słynący, znajdujący się w lewym ołtarzu bocznym. W latach 1910 - 1914 powstała także zachowana do dziś plebania.

ul. Turecka 10
98-215 Goszczanów

Cmentarz ewangelicki w Czachulcu Starym

Malanów

W Czachulcu Starym, jednej z wiosek gminy Malanów, w pobliżu drogi głównej odnajdziemy stary cmentarz ewangelicki. Nekropolia założona prze osadników wyznania ewangelicki pod koniec XIX wieku, była miejscem pochówku niemieckojęzycznych kolonistów. Wśród najważniejszych osób tam spoczywających należy wymienić nauczycieli i wychowawców dzieci z wioski. Cmentarz  po II wojnie światowej często szabrowano i rozkopywano. Do dewastacji przyczyniła się także pobliska ubojnia bydła, która z miejsca pochówku uczyniła składowisko kości zwierzęcych.

Kapliczka św. Barbary

Dobra

Współczesna figura św. Barbary, upamiętniająca miejsce lokalizacji kościółka pod tym samym wezwaniem.

Katakumby goszczanowskie

Goszczanów

Z Gminą Goszczanów związana jest przejmująca i owiana tajemnicą LEGENDA O TURCZYNKACH, których ciała spoczywają w podziemiach Kościoła w Goszczanowie Historia ta przypomina wschodnią baśń, choć opowiada szczerą prawdę. Przed 300 laty, na niespokojnych Dzikich polach został wzięty w jasyr młodziutki Stanisław Poniatowski, syn Adama Poniatowskiego, dziedzica Poniatowa, Goszczanowa i innych wsi. Stanisław, ze względu na swój młody wiek, dostał się do pałacu jakiegoś dostojnika nad Morzem Czarnym. Szybko zdobył szacunek władcy i jeszcze ważniejszą miłość jego dwóch córek. Młodzieniec często przekradał się do haremu i tam toczyły się długie rozmowy o ojczyźnie Stanisława. Płynęły lata ale tęsknota za Polską i Ziemią Sieradzką nie malała. Dzięki zdobyciu pewnej swobody, znajomości obyczajów i sprytowi sióstr- Turczynek panu Stanisławowi i dziewczynom udało się pewnego dnia zbiec z pałacu.
Pewnego dnia trójka wędrowców dotarła do Ziemi Sieradzkiej, do Poniatowa. Jednak wspominając ojczyznę Stanisław nie wziął pod uwagę upływających lat i zmian jakie musiały zajść podczas jego nieobecności. A zmiany zaszły i to wielkie. Adam Poniatowski, ojciec Stanisława, długo rozpaczał po utracie syna. Zwyczajem ówczesnym ślubował ufundować w pobliskim Goszczanowie kościół murowany- pod wezwaniem św. Marcina i św. Stanisława. Pan Adam sprowadził z Włoch architekta i rzemieślników, którzy rozpoczęli budowę świątyni. Wkrótce potem stanął po raz drugi na ślubnym kobiercu. Jego wybranką była pani Anna  Łętkowska. Budowa goszczanowskiego kościoła dobiegała końca, gdy pan Adam zachorował nagle i umarł.
W tym właśnie czasie Stanisław zapukał do wrót dworu. Jednak jego macocha, obawiając się o dziedzictwo swoich dzieci, poszczuła go psami. Chorąży byłby zgubiony, gdyby nie rozpoznała go jago mamka-opiekunka z dzieciństwa i nie potwierdziła jego tożsamości. Dzięki pomocy chłopów Stanisław odzyskał swoje dziedzictwo. Osiadł na dworze swego ojca, ale to nie oznaczało końca jego kłopotów. Pozostawała jeszcze sprawa dwóch sióstr - Turczynek. Dziewczyny przybyły do Polski z nadzieją na małżeństwo ze Stanisławem. Niestety polskie prawo nie pozwalało na poligamię. Jedna z sióstr musi zostać oddalona. Nowy dziedzic Poniatowa musiał dokonać wyboru. Niedługo potem odbyły się gody. Wyprawiono huczne prawdziwie sieradzkie wesele. Przygrywała żydowska kapela, tańczono "chodzonego", "trzęsionego", "wyrwasa". Potem nadszedł czas na oczepiny i gościom podano słodki wywar z miodu i korzeni. Nagle po wypiciu trunku obie siostry dostały boleści. Oblubienica umarła na rękach pana młodego, a siostra u ich nóg... Nikt na pewno nie wie, kto dokonał zbrodni: czy odtrącona i chora z zazdrości siostra, czy też pełna nienawiści, żądzy bogactwa i władzy macocha. Możemy tylko snuć domysły…                                      
Turczynki zostały pochowane w podziemiach goszczanowskiego kościoła. Ludzie mówią, że nieraz widziano na polach Poniatowa dwa cienie w powłóczystych szatach, tańczące dziwny taniec. Według legendy są to dwie siostry Turczynki, którym okrutny los nie pozwolił zaznać szczęścia na ziemskim padole.
Dziś w podziemiach kościoła w Goszczanowie, za zgodą miejscowego proboszcza, można obejrzeć trumny, w których spoczywają szczątki zmarłych kobiet. Zabalsamowane ciało jednej z nich, mimo upływu lat, zachowało się w bardzo dobrym stanie. Ta tajemnica nie pozwala zapomnieć o legendzie i choćby dla niej warto odwiedzić Gminę Goszczanów.

ul. Turecka 10
98-215 Goszczanów

Zygmuntówek - kamienna wieś

Malanów

Zygmuntówek - lokalnie zwany "kamienną wsią" jest jedną z niewielu wsi powiatu tureckiego zaliczaną do tzw. Puszczy Pyzdrskiej. Budynki ciągnące się wzdłuż drogi wiejskiej, zbudowane są z granitu i kamienia wapiennego.

Pałac w Brudzyniu

Brudzew

W znajdującym się nieopodal Brudzewa - Brudzyniu, na uwagę zasługuje Park Pałacowy oraz skryta pośród drzew rezydencja, oddalona kilkaset metrów na wschód od szosy głównej. Miejscowość była pierwotnie częścią dóbr ziemskich pobliskiego Brudzewa. Dopiero w 1782 roku podkomorzy królewski Piotr Żychliński nabył Brudzyń z przyległymi Chrząblicami i Smoliną, tworząc odrębny majątek z niewielkim ogrodem regularnym i dworem wzniesionym z muru pruskiego. W 1869 roku, kiedy Brudzyń był własnością Józefa Kożuchowskiego, powstała okazała, murowana rezydencja, zaprojektowana w malowniczej wersji popularnego w XIX wieku „stylu arkadowego”, opartego na motywach sztuki romańskiej i renesansowej. Ciekawe wspomnienia o przedwojennym wyglądzie pałacu pozostawił Jędrzej Mosica, który jako dziecko odwiedził wraz z ojcem Kożuchowskich. Młodego gościa zaskoczyły wnętrza rezydencji, pełne wielkich mebli, kredensów, zegarów i egzotycznych roślin. W pokojach ozdobionych obrazami, draperiami i XIX-wiecznymi meblami panował półmrok, a w gabinecie Pana uwagę przyciągały dubeltówki, szable i różne rodzaje broni. Największą niespodzianką była jednak drewniana figura murzyna w czerwonej liberii, trzymającego tacę – zabytek ery kolonializmu. Zaszokowała ona młodego odkrywcę pałacowych tajemnic realistycznością wykonania. Wokół pałacu powstał park krajobrazowy. Ostatnim dziedzicem Brudzynia był Józef Pius Kożuchowski, który w latach 30. XX wieku przebudował pałac, angażując swego krewnego ze Stanów Zjednoczonych – architekta Joe Kożuchowskiego. Wówczas nadbudowano południowe skrzydło. Józef Kożuchowski walczył w wojnie obronnej 1939 roku, a w czasie okupacji zaangażował się w działalność konspiracyjną – zginął 1 sierpnia 1944 roku jako żołnierz zgrupowania „Baszta”, w pierwszych chwilach powstania warszawskiego. Po 1945 roku Brudzyń został przejęty przez państwo, istniał tu PGR. Od 1996 roku pałac i park są własnością prywatną, jednak nie ma problemu by rezydencję obejrzeć z zewnątrz.

Brudzyń
62-720 Brudzew

Kościół pw. św. Stanisława w Białkowie Kościelnym

Kościelec

Kościół św. Stanisława Biskupa zbudowany został w 1809 roku w najwyższym punkcie wioski, na miejscu świątyni z połowy XVIII wieku. Drewniana budowla, prezentująca typ konstrukcji zrębowej, ze ścianami obłożonymi (oszalowanymi) deskami, składa się z nawy z prezbiterium i zakrystią oraz kruchty. Ponad dwuspadowymi dachami wzrok przyciąga wieżyczka dawniej mieszcząca dzwon, czyli sygnaturka. Wewnątrz zachowało się XIX - wieczne wyposażenie w postaci ołtarzy i ambony. Odpust parafialny odbywa się w święto Świętego Stanisława, które ma miejsce 8 maja.

Białków Kościelny 10
62-604 Kościelec

Cmentarz ewangelicki w Felicjanowie

Władysławów

Zabytkowy cmentarz ewangelicki w miejscowości Felicjanów usytuowany jest na malowniczym wzniesieniu zwanym przez okolicznych mieszkańców „Niemiecką Górką”. Nekropolia powstała pod koniec XVIII wieku na mocy przywilejów otrzymanych przez niemieckojęzycznych obywateli Władysławowa. Na jej terenie znajdują się dwie zbiorowe mogiły z czasów II wojny światowej – Polaków pochodzenia niemieckiego oskarżonych o sabotaż na rzecz III Rzeszy i żołnierzy niemieckich rozstrzelanych przez Armię Czerwoną. 

Felicjanów
62-710 Władysławów

Dawny park przypałacowy w Sulmowie

Goszczanów

Park przypałacowy w Sulmowie jest spuścizną po Glotzach i Unrugach, z malowniczymi stawami i zabytkowym starodrzewiem jak platan klonisty, lipa krymska, lipa drobnolistna czy grab pospolity. Niestety II wojna światowa i okres realnego socjalizmu zniszczyły dzieła Jana Unruga, gdyż Niemcy umieścili w Sulmowie placówkę Hitlerjugend, dewastując park. Od 1948 roku mieścił się tu ośrodek opiekuńczy, a ziemie majątku rozparcelowano. Pałac Unrugów popadł z czasem w ruinę - jego szczątki rozebrano w 1973 roku. Z dawnej zabudowy pozostała tylko piętrowa oficyna w parku o ciekawie uformowanej fasadzie z czterema półkolumnami i attyką. Dziś pałac leży w rękach prywatnych.

Sulmów
98-215 Goszczanów

Zajazd pocztowy w Kościelcu

Kościelec

Na rozwidleniu dróg w Kościelcu wznosi się klasycystyczny zajazd pocztowy z przełomu XVIII i XIX wieku. Składa się on z budynku mieszkalnego i dwóch pawilonów mieszczących się niegdyś stajnie, ustawionych skośnie po jego bokach. Dachy na wszystkich budynkach są czterospadowe, kryte dachówką. Obecnie w budynku mieszkalnym jest urządzona stylowa restauracja. W jednym z pawilonów mieści się filia Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu, które urządziło tutaj ciekawą salę pamiątek z ekspozycją obrazującą historię usług pocztowych. Można zobaczyć tam m.in. model pierwszego polskiego wagonu pocztowego z 1860 r., dawne aparaty telegraficzne, fragmenty ubiorów pocztylionów oraz stare dokumenty i ryciny.

ul. Turecka 2
62-604 Kościelec

Dawny Kościół Ewangelicko-Augsburski we Władysławawie

Władysławów

Świątynia ewangelicko-augsburska we Władysławowie to najstarsza tego typu budowla wyznaniowa, znajdująca się na ziemi kaliskiej, powstała już w roku 1776. Miała formę drewnianego kościoła z wnętrzem wyposażonym między innymi w emporę, ołtarz i organy. Pod koniec XIX wieku drewniany obiekt zburzono, a na jego miejscu postawiono budynek murowany. Po II wojnie światowej kościół został opuszczony, a pozostałe wyposażenie przewieziono do Sompolna. Od roku 1986 budowla ta jest siedzibą Gminnego Ośrodka Kultury.

ul. Rynek 23
62-710 Władysławów

Cmentarz żydowski w Russocicach

Władysławów

Cmentarz żydowski w Russocicach odnajdziemy w pobliżu zalewanej odkrywki Władysławów, tuż obok przewróconego schronu. Nekropolia, która została założona już w 1800 roku zajmuje niewielki, zarośnięty krzakami teren, niestety bardzo zaniedbany. Miejsce jest pamiątką tragicznego losu Żydów podczas II wojny światowej, kiedy hitlerowcy zmusili żydowskich mieszkańców Russocic i Władysławowa do własnoręcznej rozbiórki cmentarza. Zniszczono wówczas kamienne nagrobki (macewy), którymi wybrukowano między innymi chodnik wokół plebanii w Russocicach zajętej przez Niemców. Niebawem miejscowi Żydzi zostali zamordowani w hitlerowskim obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem. Dopiero w latach 90. XX wieku resztki cmentarza oznakowano głazem z tablicą informacyjną, a zachowane nagrobki przewiezione zostały z Russocic do lapidarium na terenie byłego obozu zagłady w Chełmnie. 

Russocice
62-710 Władysławów

Smulska Górka w miejscowości Ewinów

Przykona

Będąc w miejscowości Ewinów warto zboczyć z głównej drogi, by zobaczyć niezwykłe stanowisko archeologiczne. Grodzisko pierścieniowate znwane "Smulską Górką" wraz z dwoma podgrodziami (jedno zlokalizowane jest po południowej stronie grodziska na niewielkim wzniesieniu, drugie położone jest po północnej stronie grodziska) datowane jest na wczesne średniowiecze. Stanowisko usytuowane wśród łąk w dolinie Warty ma kształt owalny o średnicy około 150 m x 70 m. Wewnątrz wąskich na ok. 6 metrów wałów znajduje się naturalne, podłużne wzniesienie, sięgające poziomu wału. Wał wzniesiono w konstrukcji rusztowej. Od zewnątrz wzmocniono pionowymi palami. W bardzo krótkim czasie od momentu powstania, a możliwe, że nawet w trakcie budowy, gród został spalony. Choć w trakcie badań stwierdzono brak wyraźnych śladów osadnictwa stałego wewnątrz grodu, warto zobaczyć to niecodzienne stanowisko, będące ewenementem na skalę europejską.

Ewinów
62-731 Przykona

Miejsce pamięci Aleksandra Dzierżawskiego w Mikulicach

Dobra

W 2014 roku nieopodal dworu w sąsiedztwie drogi gminnej odłonięto tablicę pamiątkową umieszczoną na głazie. Tablica poświęcona jest Aleksandrowi Dzierżawskiemu (1861-1944) synowi miejscowych dziedziców, działaczowi społecznemu i politykowi, posłowi na Sejm, staroście tureckiemu, autorowi zbioru politycznych bajek "Świnie i koryto".

Kościół pw. Apostołów Piotra i Pawła w Boleszczynie

Przykona

Przejeżdżając przez miejscowość Boleszczyn, warto zatrzymać się przy XIX-wiecznym kościele pod wezwaniem Apostołów Piotra i Pawła. Urokliwa budowla powstał on w latach 1812-1821, a około 1889 roku została rozbudowana o nową nawę i część wejściową z kruchtą oraz wysmukłą wieżą. Projekt przebudowy sporządził architekt powiatu tureckiego, Ignacy Miłobędzki, dokonując operacji zwanej dziś – w tym wypadku żartobliwie – „kopiuj-wklej”. Zaadaptował on wcześniejszy o kilkanaście lat projekt kościoła w Osuchowie niedaleko Warszawy, autorstwa Bronisława Muklanowicza, dokonując jednak kilku zmian w romańsko-gotyckiej architekturze tamtej świątyni. W latach międzywojennych kościół otrzymał polichromię, niestety niezachowaną obecnie.

Boleszczyn 71
62-731 Przykona

Kościół pw. Św. Mikołaja w Miłkowicach

Dobra

Obecny kościół wybudowany z cegły w latach 1880-1882. W 1892 roku wzniesiono również plebanię. Rok po wybudowaniu świątyni dostawiono wieżę. Pod prezbiterium urządzono kryptę grobową dla zmarłych z rodzin fundatorów - Wężyków i Bogdańskich. W latach późniejszych kościół otrzymał wystrój wewnętrzny. Nowy kościół niestety był zbudowany niezbyt starannie. Zaczęły rysować się ściany i stropy, w każdej chwili mógł się zawalić portyk. Konieczny był remont. W czasie wojny Niemcy zamienili kościół najpierw na szpital, a później na magazyn żywnościowy. Ucierpiała wtedy znacznie malatura kościoła. Poza tym w 1945 r. została uszkodzona wieża, trafił w nią pocisk artylerii radzieckiej, która wyśledziła tam niemiecki punkt obserwacyjny. Po wojnie kościół został otwarty na Wielkanoc 1945 r. W 2006 r. zawieszono na parkanie przykościelnym okolicznościową tablicę w hołdzie Janowi Pawłowi II. Świątynia miłkowska ze swą ceglaną elewacją i wysoką wieżą jest bardzo charakterystycznym dominującym obiektem nad Zbiornikiem Jeziorsko, dla wielu wodniaków, turystów przebywających w okolicy punktem orientacyjnym. 

Pozostałości gródka stożkowatego w Trzymsze

Przykona

Jednym z ciekawszych obiektów archeologicznych w gminie Przykona jest gródek stożkowaty w miejscowości Trzymsze. Gobiekt mający średnicę u podstawy około 35 m, średnicę górną około 15 m, wysokość 4,5 m, otoczony jest fosą o szerokości około 6 m i słabo rysującym się wałem. Stanowisko było badane wykopaliskowo w latach 70 XX wieku. Uzyskano wówczas duże ilości materiału archeologicznego, między innymi elementy uzbrojenia (w tym puginał tarczowy), ostrogi, zgrzebła i fragmenty ceramiki. W trakcie badań ustalono, że gródek powstał najprawdopodobniej w początkach XIV wieku i spłonął w trakcie walk w II połowie XIV wieku.

Trzymsze
62-731 Przykona

Miejsce dawnego dworu na kopcu w Tokarach

Kawęczyn

Kilkaset metrów na zachód od kościoła w Tokarach znajdował się otoczony fosą kopiec, gdzie w średniowieczu istniała siedziba rodu Tokarskich, użytkowana jeszcze pod koniec XVIII wieku – był to tak zwany „dwór na kopcu”. Z zachowanej ilustracji z lat 1741 i 1761 wynika, że dwór na kopcu w tym czasie jeszcze istniał, jednak w bardzo złym stanie. Na planie wsi Tokary z 1806 r. nie ma śladów zabudowy na kopcu. Pozostałości dworu zostały więc najprawdopodobniej rozebrane na przełomie XVIII/XIX w. Brak danych pisanych uniemożliwia datowanie początków pierwszej siedziby na kopcu powstałej z inicjatywy Tokarskich. 

Tokary
62-704 Kawęczyn

Pomnik poświęcony walczącym o wyzwolenie narodowe w Malanowie

Malanów

Pomnik ufundowany został przez społeczeństwo gminy Malanów na prośbę Gminnej Rady Narodowej – Rady Gminy. Pierwotnie znajdował się na nim napis „Walczącym o utrwalenie władzy ludowej – społeczeństwo gminy Malanów”. Jednak według mieszkańców było to hasło zbyt zawężone i dlatego w 1989 roku po zmianach ustrojowych w kraju, napis zastąpiono następującym: „Walczącym o wyzwolenie narodowe”, ponieważ hasło to pozwala przywołać w pamięci nie tylko tych, którzy walczyli o wolność w czasie wojen światowych. Corocznie w Święto Odzyskania Niepodległości mieszkańcy gminy Malanów zapalają przed pomnikiem symboliczny znicz i modlitwą dziękują tym, którzy oddali życie za Ojczyznę. 

ul. Turecka
62-709 Malanów

Miejsce dawnego dworu na kopcu w Milejowie

Kawęczyn

Dwór na kopcu w Milejowie był przykładem dobrze zachowanego dworu obronnego z przełomu XVI-XVII wieku. Dwór umiejscowiony był w północnej części wsi na terenie podmokłym, częściowo porośnięty krzewami i drzewami. Kopiec o kształcie owalnym otoczony był fosą. 

Milejów
62-704 Kawęczyn

Miejsce dawnego dworu na kopcu w Głuchowie

Kawęczyn

Dwór na kopcu w Głuchowie był przykładem dworu o chronologii nowożytnej, najprawdopodobniej XVII wiecznej. Położony był na łąkach, otoczony wodą i porośnięty drzewami oraz krzewami. Miejsce szczególnie powinno przypaść do gustu miłośnikom ptactwa wodnego, można tutaj bowiem spotkać wiele interesujących gatunków takich jak kaczki, nury czy żurawie.

Głuchów
62-704 Kawęczyn

Wiatrak koźlak w Koźminie

Brudzew

Wiatrak koźlak w Koźminie to przykład XVIII wiecznego urządzenia do mielenie ziarna. Ten typ wiatraka jest najstarszym i najprymitywniejszym typem wiatraka europejskiego. Tak zwany kozioł, stanowił specjalną podstawę podtrzymującą słup, stanowiący pionową oś, wokół której obracano całą konstrukcję wiatraka wraz z mechanizmem, po to by jego skrzydła mogły przyjąć odpowiednie ułożenie w stosunku do napędzającego je wiatru. Cały koźlak zbudowany był z drewna, na zewnątrz najczęściej pokrywany gontem. 

Koźmin
62-720 Brudzew

Kościół pw. Macieja Apostoła w Głuchowie

Kawęczyn

Początki świątyni w Głuchowie datowane są na XVII. Wtedy tez pojawiły się pierwsze zapiski o kościele, którego fundatorem został Tomasz Gałczyński – dzieci Głuchowa. Była to budowla drewniana, wykonana z drzewa modrzewiowego. Najprawdopodobniej kościół posiadał trzy drewniane ołtarze – główny zawierający obraz Matki Boskiej Częstochowskiej oraz boczne noszące wezwanie Cierpiącego Pana Jezusa  i Trójcy Świętej. Choć drewnianemu obiektowi udało się przetrwać I wojnę, to po roku 1919 spłonęła doszczętnie od uderzenie pioruna. Z czasem na potrzeby nowej świątyni zaanektowano podworski spichlerz, który do dziś służy mieszkańcom jako miejsce modlitw.  Do dziś w nowym kościele pozostały pamiątki z przeszłości parafii – drewniane rzeźby oraz fragmenty rzeźbiarskie z aniołkami. Choć teraźniejszy budynek Kościoła w Głuchowie ma w sobie niewiele z obiektu zabytkowego, to z pewnością warto do niego wejść, by zobaczyć pamiątkowe pozostałości po dawnej świątyni. 

Głuchów
62-704 Kawęczyn

Kościół pw. św Andrzeja Apostoła w Tokarach

Kawęczyn

Kościół św. Andrzeja Apostoła, który odnajdziemy w północnej części Tokar powstał w latach 1858-1861 z funduszy właścicielki Gozdowa, Kazimiery Sulimierskiej, patronki miejscowej parafii. Podobnie jak w przypadku dworu w Gozdowie, także i kościół tokarski zaprojektowano w oparciu o popularne w XIX wieku wzorniki architektoniczne, ułatwiające pracę architektom i budowniczym – jest to jednonawowa budowla z absydą prezbiterium i niewielką wieżą w fasadzie, o dekoracjach neogotyckich. Wnętrze dzielą na trzy nawy drewniane filary z bogatą snycerką arkad. Znajdują się tu trzy klasycystyczne ołtarze i ambona z czasu budowy kościoła. W świątyni znajdziemy także neobarokowe organy powstałe w kaliskiej pracowni S. Bielawskiego około 1870 roku. W 1927 całe wnętrze pokryte zostało, odrestaurowanymi niedawno, polichromiami krakowskiego artysty Ziętarskiego, twórczo podejmującymi wątki dekoracji gotyckiej, renesansowej i barokowej. W scenie Ostatniej Wieczerzy na stropie łatwo można zauważyć pastisz słynnego fresku Leonarda da Vinci. Ciekawym zabytkiem jest pozłacana płyta epitafium właścicieli wsi: Jana z Sienna Sulmowskiego i Katarzyny Kadzińskiej (około 1620 r.), ze sceną fundatorów klęczących pod krzyżem – pochodzi z poprzednich, nieistniejących już świątyń w Tokarach.

Tokary 29
62-704 Kawęczyn

Budynek administracyjny władz gminy w Kowalach Pańskich

Kawęczyn

Budynek administracyjny władz gminy w Kowlach Pańskich to świadectwo czasów, kiedy miejscowość była siedzibą gminy utworzonej w 1867 roku na mocy rosyjskiej reformy administracyjnej dawnego Królestwa Kongresowego. Powstanie budynku datuje się na ok. 1900 rok. Wybudowany został w formie parterowego pawilonu, w modnym wówczas stylu szwajcarskim z ceglanymi dekoracjami elewacji i ozdobną snycerką. 

Kowale Pańskie
62-704 Kawęczyn

Kościół parafialny pw. św. Jadwigi w Janiszewie

Brudzew

Jadąc przez miejscowość Janiszew warto zatrzymać się obok kościoła parafialnego pw. św. Jadwigi, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z 1415 roku. Drewniana świątynia została wybudowana w roku 1712 z fundacji ówczesnego proboszcza Piotra Szymańskiego. Kościół rozebrali hitlerowcy w czasie II wojny światowej (1939-1945). Po wojnie istniał drewniany, prowizoryczny kościół, a w 15 lat po zakończeniu wojny, w latach 1958-1960 postawiono nową, murowaną świątynię. Najcenniejszymi elementami budowy i sztuki są: obraz Matki Boskiej Szkaplerznej z XVIII wiek, ołtarzowe rzeźby św. Piotra i Pawła pochodzące najprawdopodobniej z połowa XIX wieku oraz piękny kielich z tegoż samego okresu.

Janiszew
62-720 Brudzew

Cmentarz ewangelicki w Kotwasicach

Malanów

Około 2 km od szosy prowadzącej do Malanowa, w miejscowości Kotwasice, na niewielkim pagórku znajduje się kolejny cmentarz ewangelicki, będący świadectwem obecności osadników niemieckojęzycznych. Nekropolia w latach świetności otoczona była ogrodzeniem z bramą z czerwonej cegły, posiadała również aleję dębową wiodącą do centralnie ulokowanego krzyża. Po roku 1945 cmentarz uległ dewastacji. Do dziś zachowały się pozostałości murowanych nagrobków szczątki krzyża. 

Pomnik Wojciecha z Brudzewa

Brudzew

W centralnej części miejscowości postawiono pomnik Wojciecha z Brudzewa, wybitnego polskiego uczonego, nauczyciela krakowskiego, astronoma, filozofa i matematyka. Była to umysłowość wybitna, erudyta, zagłębiony w najbardziej skomplikowanych problemach astronomii.
Wojciech z Brudzewa urodził się ok. 1445 r. Skąpe są wiadomości o jego życiu rodzinnym. Wiadomo tylko, że jako 23-letni młodzieniec zapisał się do Akademii Krakowskiej i z tą uczelnią związany był niemal przez całe życie. Był dziekanem, piastował urząd prokuratora co oznaczało zarządzanie majątkiem Akademii, był też przełożonym bursy zwanej węgierską, zamieszkanej przez Węgrów studiujących w Krakowie. Wojciech z Brudzewa zapisał się w historii nauki polskiej przede wszystkim jako nauczyciel. W Akademii Krakowskiej olśniewał słuchaczy niezwykłą znajomością literatury, uczył matematyki i astronomii. W 1490 r. został nauczycielem teologii, wykładał także filozofię Arystotelesa. Tych wykładów słuchał też Mikołaj Kopernik. Zasługą Wojciecha z Brudzewa, który podpisywał się "de Brudzewo", było przede wszystkim unowocześnienie nauki astronomii przez wprowadzenie najnowszych podręczników.
Do grona uczniów Brudzewskiego - poza najbardziej znanym Mikołajem Kopernikiem - należeli także: matematyk Bernard Wapolski, Mikołaj z Szadka - autor wielu prac astrologicznych, poeta niemiecki i propagator idei Odrodzenia Konrad Celts, który w Krakowie założył pierwsze w Europie Środkowej towarzystwo literackie Sodalitas Litterana Vistulana. Wojciech z Brudzewa w swoich pracach, poświęconych astronomii, dopuszczał możliwość obrotu ziemi dookoła słońca.
W roku 1459 - z polecenia kardynała Fryderyka Jagiellończyka - Wojciech z Brudzewa wyjechał do Wilna, na dwór Aleksandra - wielkiego księcia litewskiego. Tutaj, jako sekretarz wielkiego księcia, spełniał też misje dyplomatyczne. Jedna z najważniejszych - to rokowania z carem moskiewskim Iwanem Groźnym. W Wilnie napisał traktat pt. Conciliator, którego oryginału dotąd nie udało się odnaleźć.
Wojciech z Brudzewa zmarł w Wilnie. Dokładna data jego zgonu nie jest znana. Niektóre źródła podają, że zmarł w wieku 50 lat.

ul. Plac Wolności
62-720 Brudzew

Młyn wodny w Brudzewie

Brudzew

W miejscowości Brudzew ciekawostką turystyczną jest tradycyjny młyn wodny. Budowla wyposażona w specjalny mechanizm służyła do przemiału ziarna na mąkę i kaszę. Urządzenie, usytuowane nad rzeką, poruszane było za pomocą koła wodnego.
Młyn funkcjonował jeszcze do niedawna, jednakże ostatnio został zamknięty i nie ma możliwości jego zwiedzenia.

ul. Piaski
62-720 Brudzew

Kościół parafialny św. Mikołaja w Brudzewie

Brudzew

Brudzew to jedna z niewielu małych miejscowości, która może pochwalić się aż dwoma kościołami w przestrzeni placu rynkowego. Jednym z nich jest kościół parafialny św. Mikołaja, który został ufundowany w 1455 roku, najprawdopodobniej na miejscu starszego obiektu z XIV wieku, przez braci Jarandów. Jego obecna forma pochodzi z około 1712 roku, w szczególności szczyt fasady, kaplica i wnętrze z barokowymi ołtarzami. Na przełomie XIX i XX stulecia świątynia zyskała dekorację wnętrz, w tym neobarokową polichromię Jana Lamparskiego z 1913 roku i starsze o kilka lat wyposażenie neobarokowe: ołtarz w kaplicy i organy z warszawskiej firmy Adolfa Antoniego Homana. Do ważniejszych zabytków świątyni, poddanej kompleksowej renowacji w latach 2002 - 2003 należą: obraz Matki Boskiej Brudzewskiej w kaplicy pochodzący z końca XVII wieku, nagrobek Heleny Moiaczewskiej dłuta Pawła Jastrzembskiego oraz rokokowa chrzcielnica i żelazna płyta ze sceną Sądu Salomona. Wedle badań niektórych historyków świątynia św. Mikołaja mogła mieć pierwotnie obronny charakter, a w jej podziemiach zachowały się ślady tajemniczych kanałów – legendy mówią, że wiodły one aż do Koła!
Warto również zwrócić uwagę na  klasycystyczną plebanię z pierwszej połowy XIX wieku, mieszczącą się tuż obok kościoła. 

ul. Plac Wolności 1
62-720 Brudzew

Wykopalisko archeologiczne w Kwiatkowie

Brudzew

Kwiatków to nie tylko archeologia. Jest to także unikatowe na skalę europejską stanowisko geologiczne związane z okresem późnego Vistulianu. Podobnie jak w pobliskim Koźminie zachowały się tu pozostałości lasu sprzed ponad 13 tys. lat. Tego typu znaleziska odkryto w Europie właśnie tylko w Kwiatkowie i w Cottbus w Niemczech. W związku z rozbudową jednej z odkrywek konieczne było podjęcie ratowniczych badań wykopaliskowych, które w latach 2012-2013 objęły przestrzeń około 9 ha. W lipcu 2013 odbyły się tu studenckie praktyki terenowe z udziałem studentów archeologii Uniwersytetu Łódzkiego. Ogromnym walorem prac eksploracyjnych przeprowadzonych w Kwiatkowie był fakt, iż jedynymi elementami limitującymi możliwość rozpoznania przestrzeni reliktowej była współczesna zabudowa. Potencjalnie pozwalało to na całkowite rozpoznanie zasięgu stanowiska. W trakcie dwóch sezonów badań została rozpoznana osada ludności kultury przeworskiej, z którą wiąże się zdecydowana większość źródeł nieruchomych oraz materiału zabytkowego. Odkryto także ślady osadnictwa z epoki neolitu i brązu oraz pozostałości słabo zachowanego cmentarzyska rzędowego z okresu średniowiecza. Stosunkowo liczne materiały pochodzą również z nowożytności, co ma związek z folwarkiem znajdującym się w bezpośrednim sąsiedztwie eksplorowanego obszaru. Najbardziej interesujące odkrycia pochodzą z okresu trwania kultury przeworskiej z młodszego okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich. Z tą jednostką kulturową wstępnie wiązanych jest około 5 tys. obiektów oraz większość pozyskanej ceramiki. Badania wykopaliskowe oprócz ułamków naczyń dostarczyły niezwykle bogatego zestawu zabytków metalowych. Odkryte zostały noże, groty, fibule, szpile, pierścienie, klamry do pasa, zawieszki, monety. Pozyskano także szklane paciorki. Zbiór przedmiotów codziennego użytku uzupełniają ponadto przęśliki, ciężarki tkackie oraz zabytki kamienne (żarna, rozcieracze, osełki, gładziki). W jednej ze studni wystąpiło także drewniane naczynie. Do ciekawych zabytków należą także niewielkich rozmiarów przedmioty wykonane ze szkła i gliny, które można interpretować jako pionki do gier. Należy także wspomnieć o kilku fragmentach terra sigillaty (typ naczyń rzymskich, wytwarzanych na terenie ówczesnej Italii I w. p.n.e.). Obok zabytków ruchomych bardzo interesująco przedstawiają się również obiekty nieruchome. Należy tu wspomnieć o konstrukcjach słupowych, piecach, paleniskach, jamach gospodarczych i przede wszystkim o licznych studniach.
Kwiatków to niezwykle interesujące i ważne stanowisko, nie tylko ze względu na swój zasięg i mnogość materiałów, ale także ze względu na charakter pozyskanych zabytków i zarejestrowanych obiektów. Szczególnie należy tu podkreślić fakt pozyskania z obszaru osady ponad 90 zapinek oraz innych, także licznych zabytków metalowych. Niezwykle interesujące jest również zachowanie drewnianych konstrukcji w przypadku ponad 30-stu studni oraz jednego budynku.
Materiały pozyskane ze stanowiska będą przedmiotem interdyscyplinarnych badań prowadzonych przez archeologów, geomorfologów, dendrochronologów i archeozoologów.

Kwiatków
62-720 Brudzew

Kaplica pogrzebowa pw. Ducha Świętego w Brudzewie

Brudzew

Kaplica pod wezwaniem św. Ducha, którą dziś możemy podziwiać w południowej części placu rynkowego miejscowości Brudzew, powstała w roku 1680. Fundatorem murowanej, barokowej budowali był ówczesny dziedzic, Wojciech Radoliński herbu Leszczyc. Niestety, niespełna dwieście lat po budowie kaplicy, w 1868 roku zniszczeniu uległa charakterystyczna wieża, której nie odtworzono podczas odbudowy. Mimo to kościół św. Ducha zachował późnobarokowy charakter architektury. Zwiedzając obiekt warto przyjrzeć się wspaniałemu ołtarzowi z połowy XVII wieku (być może jest to dawny ołtarz główny kościoła św. Mikołaja), z tabernakulum z figurą Madonny i rzeźbami aniołów na drzwiczkach.

ul. Turkowska
62-720 Brudzew

Dwór w Linnem

Dobra

Lokalizacja willi w Linnem cechuje swoboda rozplanowania rezydencji, wkomponowanej w leśne otoczenie. Architekturę zaliczono do nurtu silnie zmodernizowanego baroku. Główna fasada willi jest zwrócona na południowy-wschód i poprzedzona kamiennym tarasem wynoszącym parter ponad wysokie piwnice. Na taras wiodą okazałe schody. W symetrycznej fasadzie dominuje półkolisty, trójosiowy ryzalit z półkoliście zamkniętymi oknami. Wyżej ścięty ryzalit przechodzi w taras, na który prowadzą z wystawki balkonowe drzwi. Taras ograniczony jest półkolistą balustradą. Elewacje boczne są trójosiowe i asymetryczne. Naroża ścian spinają prostokątne lizeny połączone z wieńczącym gzymsem. Elewacja tylna prezentuje się skromniej. Znajduje się tu mały pseudoryzalit pokryty dachem pulpitowym. Willa pokryta jest dachem mansardowym, w którego górnej połaci znajdują się okienka powiekowe. Dach pokryty jest ceramiczna dachówką - karpiówką. Pierwotne wnętrze w wyniku wielu zmian poczynionych po II wojnie światowej uległo zmianie. Funkcja rezydencjalna uległa zatarciu na rzecz funkcji administracyjnej i mieszkalno - wypoczynkowej. 

Fragmenty ziemne dawnych fortyfikacji w Brudzewie

Brudzew

Niezwykłą ciekawostką turystyczną w miejscowości Brudzew są pochodzące z XVII wieku fragmenty dawnych fortyfikacji ziemnych. Odnajdziemy je w północno - wschodnim krańcu Brudzewa, niestety w całości znajdują się na terenie prywatnym. Właściciel terenu jednak jest na tyle miły, iż pozwala przespacerować się po dawnych umocnieniach, a nawet opowiada ich historię. Zabytkowe fortyfikacje mają postaci wałów z bastionami w narożach. Pod jednym z nich mieszczą się kazamaty. Usypane zostały prawdopodobnie przez Radolińskich w XVII wieku na planie regularnego prostokąta. Od wschodu i zachodu przerwane są wjazdami. Od strony zachodniej i południowej widnieją ślady fosy.

Brudzew
62-720 Brudzew

Kościół pw. Trójcy Św. w Skęczniewie

Dobra

Kościół parafialny pw. Trójcy Św., wybudowany w stylu klasycystycznym w 1825 r. z fundacji Hipolita Masłowskiego, ówczesnego właściciela wsi przy wsparciu finansowym ks. Westerowskiego z Rudnik położonych w Ziemi Wieluńskiej. Kościół murowany, salowy otynkowany z jasną elewacją, na planie prostokąta wybudowany został w osi północ - południe

Budynek Ochotniczej Straży Pożarnej w Brudzewie

Brudzew

Wjeżdżając do Brudzewa warto zwrócić uwagę na wyróżniający się spośród współczesnej zabudowy, zabytkowy budynek Ochotniczej Straży Pożarnej z neogotycką wieżą. W sierpniu 2014 roku obchodzono stulecie OSP w Brudzewie, która powstała w 1914 roku z inicjatywy aptekarza Wacława Zawadzkiego. Siedzibę strażaków ochotników zbudowano między 1921-25 rokiem, zgodnie z projektem Romualda Gutta. Na ścianie budynku umieszczona została tablica upamiętniająca mieszkańców Brudzewa, którzy zginęli w Kampanii Wrześniowej w 1939 r. oraz figura Świętego Floriana patrona strażaków. Jednostka OSP Brudzew zrzesza druhów ochotników z terenu Brudzewa i pobliskich miejscowości oraz posiada własną orkiestrę dętą.

Plac Wolności 33
62-720 Brudzew

Kościół pw. Narodzenia NMP w Dobrej

Dobra

Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, wybudowany w latach 1905-1912 w stylu neobarokowym. Pierwszy kościół w tym miejscu istniał zapewne już w XIV w. 

Zespół dworsko - parkowy w Słodkowie

Turek

Zespół dworski w Słodkowie pochodzi z XIX wieku. Budynek od wschodu otocz park a od zachodu i południa sąsiaduje z budynkami folwarcznymi.. Gdy staniemy na dawnym dziedzińcu gospodarczym – przed podjazdem starego dworu – zauważymy, że w Słodkowie zachował się przykład skromnej rezydencji szlacheckiej z okresu klasycyzmu, niewiele różniącej się od większego domu miejskiego z tego czasu. To właśnie niewielkich dworów szlacheckich było niegdyś na ziemiach polskich najwięcej. Warto zauważyć, że charakterystyczny ganeczek wejściowy na kolumnach, pojawiający się w architekturze polskich rezydencji dopiero w XVIII wieku, jest dziś symbolem dworu niczym z „Pana Tadeusza”. Cieszy się zresztą popularnością i we współczesnym budownictwie, o czym wie niemal każdy mieszkaniec osiedla domków jednorodzinnych. Przed 1939 rokiem właścicielem majątku był kapitan Wojska Polskiego Tadeusz Daniszewski. Po nacjonalizacji w latach powojennych (1946-1960) mieściło się tutaj Nadleśnictwo Turek. W okresie „Polski Ludowej” dawne zabudowania gospodarcze uległy zniszczeniu, zarósł też niewielki ogród parkowy. W 2006 roku Gmina Turek przeprowadziła kompleksową renowację dworu i jego otoczenia ze środków Unii Europejskiej, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz funduszy własnych; obecnie mieści się tutaj biblioteka. 

Ruiny zamku w Wyszynie

Władysławów

Przejeżdżając przez niewielką miejscowość Wyszyna, warto zatrzymać się przy zabytkowej baszcie, będącej pozostałością po okazałym Zamku z XVI w. Odnajdziemy go w pobliżumiejscowego kościoła, nad rozlewiskami rzeki Topiec.  Monumentalna budowla była największym dziełem znanego pośród elity Rzeczypospolitej magnata – Gurowskiego. W czasie konfederacji barskiej, kiedy w zamku bronili się konfederaci, wojska rosyjskie wysadziły w powietrze prawe skrzydło zamku. W XIX wieku zamek popadł w ruinę. W latach 50. XX wieku pozostałe fragmenty zamku poddane zostały zabiegom konserwatorskim. Budowla jest charakterystycznym przykładem założeń architektonicznych ówczesnego czasu. Zabudowania zamkowe składały się z dwóch budynków mieszkalnych, ustawionych równolegle i połączonych ze sobą węższym łącznikiem, tworząc wewnętrzny dziedziniec, który z czwartej strony zamknięty był murem kurtynowym i wysuniętą wieżą bramną, umieszczoną w osi dziedzińca. Zamek posiadał sześć ośmiobocznych, czterokondygnacyjnych baszt, z których cztery ustawione były w narożach budowli, a pozostałe dwie mieściły się w elewacji frontowej, u nasady muru kurtynowego. Do obecnych czasów zachowała się w całości jedna z baszt połączona murem z ruinami drugiej baszty frontowej oraz mury budynku mieszkalnego, w którego nadprożu wykuty jest rok 1556. Zamek w Wyszynie zbudowała rodzina Grodzieckich herbu Dryja, prawdopodobnie około 1556 roku. Kilkanaście lat po wzniesieniu tej okazałej budowli około 1582r gościł w niej Stefan Batory, który przybył tu z pobliskiego Uniejowa, aby wziąć udział w wielkich łowach. Miejscowa legenda głosi, że podczas uczty wyprawionej na cześć królewskiego gościa przypadkowo zastrzelona została córka właściciela zamku i od tego czasu błąka się ona po okolicznych kniejach, swoim zawodzeniem strasząc okolicznych mieszkańców. W XVII wieku Wyszyna przeszła w ręce Adama Grodzieckiego, kasztelana międzyrzeckiego, posła, senatora, publicysty i królewskiego dworzanina. Po jego śmierci zamek należał do Władysława Jana Kretkowskiego, wojewody chełmińskiego. Podobno przejście majątku z rąk Grodzieckich w ręce następców nie obył się bez tragedii, która spotkała ostatnią córkę z rodu pierwotnych właścicieli. "Zakochana w ubogim młodzieńcu uwięzionym zdradziecko przez rywala, zgodziła się oddać rękę i majątek nienawistnemu człowiekowi w zamian za życie i wolność ukochanego. Zazdrosny mąż zabił jednak młodzieńca, a ze skóry nieszczęśliwego kazał sporządzić fotel, w którym umieścił młodą żonę twierdząc, że oddaje ją w ramiona kochanka. Nie wytrzymało tego serce młodej pani, która z rozpaczy rzuciła się z baszty wprost do stawu okalającego zamek." Następnie rezydencja została własnością rodu Gurowskich herbu Wczele, którzy mieszkali tam do roku 1781. Na przełomie XVII i XVIII wieku panem na zamku był Melchior Gurowski, kasztelan poznański. Podczas wojny północnej, obawiając się napaści wojsk szwedzkich, ukrył on dokumenty rodzinne oraz obraz Matki Boskiej z zamkowej kaplicy w pobliskim kościółku. Dziełem kolejnego pokolenia Gurowskich była przebudowa całego założenia i zmiana wystroju jego wnętrz. Około 1760 r.na zamku sale reprezentacyjne i pokoje mieszkalne znajdowały się na piętrze pałacu, natomiast jego parter zajmowały mi. kuchnie „spichlerze , kordegardę dla straży, pokoje służby, stajnie oraz zbrojownie z prochownią. Kres świetności zamku przyniósł rok, 1768 kiedy to konfederaci barscy,broniący się na zamku w obliczu klęski z wojskami moskiewskimi wysadzili w powietrze prochownie wraz ze wschodnim skrzydłem fortecy. Syna Rafała Gurowskiego, Władysław, za udział w insurekcji kościuszkowskiej został uwięziony przez Rosjan i pozbawiony wszelkich praw do dóbr wyszyńskich. Nie zamieszkana od roku 1781 rezydencja stopniowo popadała w ruinę, niszczona zarówno przez ludzi, jak i upływający czas. W ostatnich latach XVIII wieku miejscowy ekonom "...drugi bok czworoboku zamkowego powalił, wiele marmurów i napisów zniszczył, a odwieczne głazy poszanowania godne, na gospodarskie użył cele". W XIX wieku zrujnowany obiekt opisał w swoich Wspomnieniach Wielkopolski Edward Raczyński, właściciel pałacu w Rogalinie. Czytamy w nich, że "...Poważna to ruina, zachowuje dotąd kilka pozostałych baszt i to zdaje się hardo wyzywać ręką zniszczenia, podobna w tym może do narodu, co wspomnieniami przeszłości obecnie pokrywa nieszczęścia i od zagłady się broni...". Generalna rozbiórka całego założenia nastąpiła pod koniec XIX wieku, a jej bezpośrednią przyczyną była konieczność zdobycia budulca na rozrastające się na terenie pobliskiego folwarku prywatne gospodarstwo.

Wyszyna
62-710 Władysławów

Zabytkowy rynek we Władysławowie

Władysławów

Przejeżdżając przez Władysławów warto zatrzymać się w jego zabytkowym rynku, który w całości podlega ochronie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Wśród poszczególnych elementów zabudowy warto zwrócić uwagę na pochodzące z przełomu XVII i XVIII w domki tkaczy, siedzibę OSP oraz ratusz. W zadrzewionym centrum stoi także pomnik „Tym co Za Ojczyznę...". Dawniej w tym miejscu zlokalizowany był pomnik marszałka J. Piłsudskiego, zniszczony w czasie II woj­ny. 

ul. Rynek
62-710 Władysławów

Wozownia w Kolnicy

Brudzew

Kolnica to osada znana już w XIII wieku, łącząca się z historią brudzewskiego dworku, a będąca dziś południowo - zachodnim przedmieściem miasteczka Brudzew. W latach 1917-1939 właścicielami dworu byli Witold Kępiński z małżonką Eleonorą z Kurnatowskich. Kiedy około 1918 roku istniejący w Brudzewie dwór drewniany został zniszczony przez pożar, rodzina Kępińskich w okresie wakacyjnym mieszkała w przebudowanej na niewielką rezydencję kolnickiej wozowniWokół rozciągał się park z unikatowymi w skali regionu wysokimi żywopłotami, tworzącymi urocze zakątki. Wojenna zawierucha 1939-1945 dopisała tragiczną kartę w dziejach tego miejsca – major Witold Kępiński, znany warszawski lekarz okulista, będący ordynatorem Szpitala Ujazdowskiego, walcząc w kampanii wrześniowej dostał się do sowieckiej niewoli i został zamordowany przez NKWD w Katyniu w 1940 roku. Po 1945 roku zagrabiona przez państwo Kolnica podupadła, a park uległ znacznemu zniszczeniu. W ostatnich latach resztki ogrodu i dawna wozownia zostały wyremontowane przez Gminę Brudzew przy udziale środków unijnych. Obecnie mieści się tutaj Gminny Ośrodek Kultury.

Kolnica 3
62-720 Brudzew

Cmentarz ewangelicki w Tarnowej

Brudzew

Około 500 metrów od zabudowań w miejscowości Tarnowa, w niewielkim lasku w pobliżu drogi gruntowej prowadzącej do trasy Turek - Koło, znajduje się zrujnowany cmentarz ewangelicki. Do dziś zachowały się jedynie: obrys ogrodzenia oraz szczątki murowanych nagrobków i mogił z XX w. Na terenie cmentarza znajduje się także pokaźnych rozmiarów pomnikowy kasztanowiec.

Tarnowa
62-720 Brudzew

Pomnik Powstańców Styczniowych w Sacałach

Brudzew

W malowniczym Lesie Sacalskim, na niewielkiej polanie, otoczony brzezinowymi krzyżami, znajduje się Pomnik Powstańców Styczniowych. Obiekt upamiętnia polskich żołnierzy walczących w obronie ojczyzny zimą 1863 r. w lesie pod Krwonami. Autorem projektu pomnika jest dr Stanisław Szymański, zaś jego wykonawcą W. Opas. Co roku, w dniu 11 listopada, pod pomnikiem odprawiana jest uroczysta msza święta w intencji Ojczyzny, sprawowana przez proboszcza parafii Janiszew.

Sacały
62-720 Brudzew

Sanktuarium Przemienienia Pańskiego w Galewie

Brudzew

Kościół Przemienienia Pańskiego i św. Walentego to słynne w okolicy sanktuarium znajdujące się w Galewie, w niewielkiej wiosce położonej na szczycie wysokiego wzgórza. Między 1841 a 1845 rokiem dziedzice wsi, Maria i Wincenty Przechadzccy zbudowali na wierzchołku wzgórza niewielką kaplicę grobową – wedle tradycji na tym miejscu istniała wcześniej mogiła powstańców listopadowych. Przechodzący w kolejnych latach upiększali i rozbudowywali klasycystyczną kaplicę, między innymi dobudowując wieżę i fundując neobarokowe ołtarze. Po długich perypetiach w 1920 roku powstała w Galewie samodzielna parafia katolicka, utworzona staraniem Przechadzkich, którzy zapisali Kościołowi nie tylko dawną kaplicę, ale zabudowania swego majątku. W latach 1927 - 1930 kościół rozbudowano o kaplicę i zakrystię z otwartą galerią, służącą do odprawiania plenerowych nabożeństw w Święto Przemienienia.
W XIX wieku w Turku i okolicach szalały epidemie cholery, zbierające krwawe żniwo ofiar. Najstraszniejszą z nich była zaraza z 1852 roku, która pochłonęła kilka tysięcy osób. Wedle legendy, przerażeni skutkami trwającej epidemii mieszkańcy miasta organizowali procesje religijne do kapliczek i krzyży wokół Turku – jedna z nich zawędrowała do kaplicy Przechadzkich w Galewie, pokonując strome wzgórze na kolanach i trwając w modlitwie o uzdrowienie chorych. Wysiłek pątników przyniósł ocalenie ich rodzinom – po powrocie do miasta okazało się, że zaraza ustępuje, a umierający ozdrowieli. Od tej pory rokrocznie w święto Przemienienia Pańskiego (6 sierpnia) do Galewa udają się liczne pielgrzymki dziękczynne, a w tutejszym sanktuarium odbywają się uroczystości odpustowe na pamiątkę tych, uznawanych za cudowne, wydarzeń.
Od końca lat 70. ubiegłego wieku według koncepcji miejscowego artysty Henryka Karbowego budowano w lesie Drogę Krzyżową i liczne kapliczki, rzeźby tworzące ludową scenerię Wzgórza - Sanktuarium. W podziemiach kościoła do dziś spoczywają rodziny Przechadzkich i Kosteckich, co upamiętniają XIX-wieczne i współczesne epitafia.

Galew
62-720 Brudzew
http://sanktuariumgalew.pl/

Kaplica błogosławionego Bogumiła w Dobrowie

Kościelec

Na obszarze dawnych rozlewisk Warty i Teleszyny znajduje się drewniana kaplica błogosławionego Bogumiła z 1788 roku. Wedle tradycji powstała w miejscu, w którym znajdowała się pustelnia cudotwórcy. Wewnątrz stoi ołtarz z początku XIX wieku, dwie barokowe rzeźby św. Wojciecha i jednego z papieży oraz sarkofag Bogumiła z rzeźbą dłuta znanego artysty krakowskiego - Antoniego Kurzawy z 1890 roku.

Wiatrak koźlak w Miłaczewku

Malanów

W miejscowości Miłaczewek warto zatrzymać się przy zabytkowym wiatraku - koźlaku. Tego typu budowle należą do najstarszego i najbardziej popularnego typu wiatraka w Europie. Koźlak budowany był z drewna, a z zewnątrz najczęściej pokrywany gontem. Najważniejszą częścią mechanizmu był kozioł, stanowiącą specjalną podstawę, podtrzymującą wewnętrzny słup, wokół której obracano całą konstrukcję wiatraka  po to, aby jego śmigła, zwane też skrzydłami mogły przyjąć odpowiednie położenie w stosunku do napędzającego. Koźlak posiadał trzy kondygnacje – dolna była zajęta przez stabilizującą konstrukcję kozła, dwie wyższe były przeznaczone do produkcji mąki (środkowa zawierała kamienie młyńskie).

Rezydencja Kurnatowskich w Brudzewie

Brudzew

Jeden z najważniejszych zabytków Brudzewa wiąże się z historią właścicieli miasteczka. W pierwszej połowie XVII stulecia w Brudzewie władała rodzina Łaszczów, wywodząca się z dalekiej Rusi Czerwonej. Między 1618 a 1648 r., Piotr Łaszcz Drugi postanowił zmodernizować rodzinne gniazdo w Brudzewie, wznosząc jedno z niewielu na terenie Wielkopolski założeń typu „palazzo in fortezza”, zniszczone w czasie „potopu” szwedzkiego. Gdy „pałac w fortecy” przepadł, właściciele zdewastowanego wojnami Brudzewa mieszkali w drewnianym dworze na północ od kościoła. Tam też w latach 1911-1913 powstała nowa, murowana rezydencja Kurnatowskich, zaprojektowana przez architekta Romualda Gutta, który wszedł z właścicielami Brudzewa w związki rodzinne. Dwór jest jednym z najwybitniejszych przykładów „stylu dworkowego” w Wielkopolsce, łączy w sobie elementy neobarokowe i neoklasyczne, wtopione w nowoczesną, malowniczą bryłę. Obecnie jest on własnością prywatną, ulega częściowej modernizacji i przebudowie i nie ma możliwości wejścia na jego teren. Z zabudowań folwarku warto również obejrzeć neogotycki spichlerz (XIX w.), sąsiadujący z zespołem dworskim od północy.

ul. Kolska
62-720 Brudzew

Stary spichlerz rodziny Kurnatowskich

Brudzew

Spichlerz pochodzi z II połowy XIX wieku i jest to ostatnie z ocalałych zabudowań folwarcznych należących kiedyś do rodziny Kurnatowskich. Ściany zbudowane są z cegły na wątku krzyżowym ze śladami tynkowania. Aktualnie spichlerz znajduje się w rękach prywatnych, jednak dzięki uprzejmości właścicieli, dostęp do obiektu nie jest ograniczony.

ul. Kolska
62-720 Brudzew

Ruiny karczmy z I połowy XIX w Szadowie Pańskim

Turek

Przy trasie głównej, w miejscowości Szadów Pański znajdują się ruiny późnoklasycystycznego budynek dawnej starej karczmy z pierwszej połowy XIX w. W czasach świetności do części mieszkalnej przylegała wozownia. Oba murowane, parterowe budynki posiadały ściany dzielone półkoliście zamkniętymi niszami, w których były okna. Nad częścią mieszkalną zaś wznosił się dach naczółkowy z niewielką wystawką od frontu, zaś nad wozownią znajdował się dach dwuspadowy. Budynek został opuszczony w drugiej połowie XX stulecia. Budowle tego typu, dawniej znajdujące się na rogatkach miast, przeżywają obecnie swój renesans w nowej formie zajazdów i domów weselnych.

Kościół św. Benedykta Opata w Chlewie

Goszczanów

Drugą parafią położoną na terenie gminy Goszczanów i obejmującą południowo-zachodnią część jej terytorium jest Chlewo. Nie wiadomo kiedy owa jednostka została utworzona. Dokument z 1443 r. dotyczący patronatu kościoła wskazuje na I połowę XV wieku. W miejscowości Chlewo znajduje się jednonawowy Kościół św. Benedykta Opata z lat 1779 – 88, z przepięknym chórem muzycznym wspartym na trzech arkadach. Na uwagę zasługuje kopia kaliskiego obrazu Rubensa Zdjęcie z Krzyża. W kościele znajduje się też rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego, pochodząca zapewne z XVII w., dwa krucyfiksy barokowe z XVIII w., puszka mszalna na komunikanty z 1640 r., czy cenne naczynia liturgiczne. Wnętrze kościoła kryje w sobie wspaniałe przykłady staropolskiej stolarki, mebli i zamków drzwiowych. Tuż za bramą mieści się cmentarz, na którym znajduje się grób Józefa Szumskiego, ojca Marii Dąbrowskieji powstańca z 1863 r., który stał się pierwowzorem Bogumiła Niechcica z Nocy i Dni.

Kościół Najświętszej Marii Panny Królowej Polski w Kaczkach Średnich

Turek

Kościół Najświętszej Marii Panny Królowej Polski w Kaczkach Średnich, został zaprojektowany przez konserwatora zabytków i architekta Aleksandra Holasa. W nizinnym, rolniczym krajobrazie okolicy może on być zaskoczeniem (żelbetonowo-kamienna forma, przypominająca wedle niektórych góralskie szałasy, a według innych starożytne namioty pojawiające się w Biblii).

Kaczki Średnie
62-700 Turek

Ruiny dworku w Korytkowie

Turek

Na tresie z Turku do Bogdałowa, znjaduje się niewielka miejscowość Korytków, skrywająca ruiny okazałego XIX dworku.W swojej pierwotnej formie, dwór  był murowanym, zwartym budynkiem na planie prostokąta. Nad wysokimi piwnicami, znajdował się parter, a wyżej niskie piętro. Dworskiemu budynkowi, otoczonemu parkiem towarzyszyły oficyna, kuźnia, oboro, stodoła drewniana , stodoła murowana, wozownia, spichlerz, atakże stajnie i chlewy. Na początku lat pięćdziesiątych w sąsiedztwie dworku powstała elektrownia Adamów. Na miejscu zburzonego folwarku wyrosło pracownicze osiedle. Pozostałości parku szybko zdziczały, a budynek dworski zaczął popadać w coraz większą ruinę.

Cmentarz niemiecki w Tarnowej

Brudzew

W bezpośrednim sąsiedztwie trasy Turek - Koło, po jej wschodniej stronie, tuż za zabudowaniami znajduje się zrujnowany cmentarz niemiecki. Jego założycielami około II połowy XIX w., byli niemieckojęzyczni emigranci i osadnicy. Po wojnie nekropolia uległa niemal całkowitej dewastacji. Do dziś zachowały się jednynie relikty i szczątki nagrobków oraz zarośnięte obudowy kwater nagrobnych.

Pozostałości dworu modrzewiowego w Kowalach Pańskich

Kawęczyn

We wschodniej części Kowali Pańskich ciekawski turysta odnajdzie pozostałości po, okazałym niegdyś, Dworze Modrzewiowym.  Obiekt pamiętający wiek XIX, znajdował się na terenie wsi do roku 1945. Wyróżniała go unikatowa konstrukcja i forma. Była to budowla parterowa, o niezwykle rozbudowanym, dwuczęściowym dachu, kryjącym dodatkowe pomieszczenia. Ciekawostką jest fakt, iż ponoć przy budowie dworu nie używano w ogóle metalowych gwoździ, a jedynie drewniane kołki. Ten zapomniany przykład budownictwa drewnianego doby baroku budził już w XIX wieku zainteresowanie historyków i badaczy – jego solidna konstrukcja pozwalała przypuszczać, że zabytek przetrwa długie wieki. W styczniu 1945 roku, gdy do wioski wkroczyła Armia Czerwona, dwór spłonął, prawdopodobnie od przypadkowo zaprószonego przez żołnierzy ognia. Na jego miejscu znajduje się dziś budynek ośrodka zdrowia, zaś z całego założenia dworskiego pozostał do dziś tylko ceglany słupek ogrodzeniowy z dawnej bramy.

Kowale Pańskie
62-704 Kawęczyn

Dawny budynek szkoły w Będziechowie

Kawęczyn

W miejscowości Będziechów znajduje się zabytkowy budynek szkoły podstawowej. Obiekt wybudowano z początkiem XX, dokładnie w roku 1905. Dziś opuszczone mury placówki edukacyjnej są remontowane i zostaną adaptowane na budynek mieszkalny.

Będziechów
62-704 Kawęczyn

Cmentarz ewangelicki w Celestynach

Malanów

Przejeżdżając przez niewielką wieś Celestyny, warto zwrócić uwagę na pochodzący z przełomy XVIII i XIX wieku cmentarz ewangelicki. Nekropolia, znajdująca się na pagórku, choć już nieczynna i zdewastowana, przypomina o czasach, kiedy tereny Celestyn zamieszkiwane były przez potomków niemieckojęzycznych kolonistów wyznania ewangelicko-augsburskiego. Do dziś zachowało się kilkadziesiąt kwater grobowych, z których tylko niewielka część posiada czytelne murowane obudowy mogił. 

Dawna siedziba dworska w Kawęczynie

Kawęczyn

XIX wieczna siedziba dworska to jedne z najważniejszych zabytków w Kawęczynie. Zniszczony budynek otacza stary i niezwykle klimatyczny park, łączącym niegdyś motywy francuskiego ogrodu regularnego i krajobrazowego w typie angielskim. Ostatnimi gospodarzami byli tu Młodzianowscy. To właśnie z ich inicjatywy w połowie XIX wieku powstał parterowy dwór z piętrowym skrzydłem poprzecznym i tarasem na arkadach, rozbudowany w latach 30. XX stulecia. W latach 1938-1939 właścicielami majątku, liczącego niecałe 200 hektarów, byli Alicja Downarowicz-Młodzianowska-Komornicka i Stanisław Młodzianowski – po ich wysiedleniu w grudniu 1939 przez Niemców skończył się okres trwania tu kultury ziemiańskiej. Tuż po wojnie majątek przekształcono w PGR i szkoła. Dziś zarówno park, jak pozostałości po zabytkowym budynku, oglądać można jedynie zza płotu. Całość bowiem od kilku lat jest własnością prywatną. 

Kawęczyn
62-704 Kawęczyn

Grota Emausowa

Dobra

Grota Emausowa  wybudowana została na milenium w 2000 r. Znajduje się na niej wizerunek Jezusa Zmartwychwstałego oraz strofy wiersza: Do krzyży procesji, podąża lud, bez względu na pogodę, wiek i trud.

Ruiny kaplicy dworskiej w Świnicach Kaliskich

Goszczanów

Pośród pól czerwienią się odarte z tynku, ceglane ruiny kaplicy dworskiej z końca XVIII wieku, z barokowym szczytem elewacji. Wieś pojawiła się w źródłach w XVI stuleciu, gospodarowali tu Biskupscy, Taczanowscy, a do wybuchu II wojny światowej rodzina Glotzów. Między ruinami kaplicy, a spichlerzem z czerwonej cegły jeszcze kilkadziesiąt lat temu znajdowały się tereny dworu szlacheckiego - był tu obszerny park i budynki gospodarcze. Drewniany parterowy dwór sąsiadował z ogrodem i kortem tenisowym. Wszystko to uległo ostatecznie zniszczeniu po roku 1945. Została jedynie ruina kaplicy, już w XIX wieku przebudowana na mieszkania i spiżarnię. Ruinami tej uniakatowej budowli opiekuje się dziś Stanisław Wielgusiak, znający wiele podań o dawnych Świnicach Kaliskich.

Świnice Kaliskie
98-215 Goszczanów

Odwrócony bunkier we Władysławowie

Władysławów

Podobnie jak gmina Brudzew, również i gmina Władysławów może poszczycić się mnogością umocnień z czasów II wojny światowej. Ich budowa rozpoczęła się w lipcu 1939 roku. Prace prowadziła Grupa Robocza "Koło" - grupa fortyfikacyjna nr 31, kombinowana kompania z 68 i 70 pp, jedna kompania z dyspozycji gen. Altera a także 240 robotników. Jednostki, które obsadzały ten rejon (oddziały 17 i 25 DP) wycofały się bez podejmowania walk w kierunku na Ozorków. 
Na terenie Gminy Władysławów zlokalizowanych jest 15 schronów. Wśród nich szczególnie interesujący jest bunkier znajdujący się miejscowości Russocice, zlokalizowany w pobliżu zalewanej odkrywki Władysławów. 

Russocice
62-710 Władysławów

Zespół młynarski we wsi Stanisława

Kawęczyn

W skład zabytkowego zespołu młynarskiego we wsi Stanisława wchodzą drewniany dom młynarza z XX w. i drewniany wiatrak koźlak z 1906 roku – budowla jest w złym stanie i nie posiada okazałych śmigieł. Wiatrak kozłowy wchodzący w skłąd zespołu w Stanisławie to najstarszy i najprymitywniejszy typ wiatraka europejskiego. Tak zwany kozioł, stanowi specjalną podstawę podtrzymującą słup, stanowiący pionową oś, wokół której obracano całą konstrukcję wiatraka wraz z mechanizmem, po to by skrzydła mogły przyjąć odpowiednie ułożenie w stosunku do napędzającego je wiatru. Cały koźlak zbudowany jest z drewna, na zewnątrz  pokryty gontem.

Stanisława
62-704 Kawęczyn

Zespół pałacowo - parkowy w Kościelcu

Kościelec

W latach 1887 - 1889 na miejscu dawnej siedziby starostów kolskich, przy wykorzystaniu starej zabudowy, powstał pałac Kreutzów - malowniczo położony na skraju skarpy ponad wąwozem szosy. Autorem tego pełnego przepychu gmachu, łączącego wątki sztuki renesansu i baroku, był architekt Józef Chrzanowski, pełniący funkcję głównego architekta gubernii kaliskiej. Rezydencja z wnętrzami urządzonymi w szerokiej gamie estetycznej, gdzie formy barokowe łączą się z mauretańskimi i klasycystycznymi, a sufity zdobią ogromne freski kaliskiego malarza Augusta Bertelmana, pod koniec XIX wieku została otoczona rozległym parkiem krajobrazowym, złożonym z ogrodu przypałacowego na górnym tarasie i parku dolnego z licznymi fontannami i sztucznym jeziorem, otoczonym pawilonami i elementami małej architektury - meczetem z minaretem, przystanią, obeliskiem egipskim, grotą z podziemnymi korytarzami i zamkiem, obłożonym tufem wulkanicznym z Sycylii. Przestrzeń parku dopełniła także aranżacja ogrodu wokół kościoła, do którego Kreutz wytyczył aleję kasztanowców, łączącą się z pałacem poprzez żelazny most nad wąwozem szosy. Na poprzedzonym neobarokową bramą podjeździe pałacu zachowały się ponadto pamiątkowe obeliski, poświęcone generałowi Gwalbertowi Cyprianowi i Aleksandrowi Cyprianowi von Kreutz. Zespół pałacowy w kościelcu na przełomie XIX i XX wieku był nie tylko jedną z największych rezydencji w tej części zaboru rosyjskiego, ale i przykładem wyrafinowanej kultury życia - rezydencja otrzymała nietypowy plan, pozwalający na organizowanie wystawnych przyjęć. Po wybuchu I wojny światowej rodzina Kreutzów została ewakuowana do Rosji, a Kościelec zajął niemiecki zarządca. W 1918 roku wszystkie dawne nadania carskie zostały anulowane przez władze polskie i odtąd ogromny pałac z otoczeniem stał się własnością II Rzeczpospolitej. W latach międzywojennych Centralne Towarzystwo Rolnicze, a następnie Łódzka Izba Rolnicza prowadziły placówki oświatowe rolnictwa, lokując w Kościelcu uprawy doświadczalne i nowoczesną stację eksperymentalną, którą odwiedzały wycieczki z całego kraju. Niestety, ocalony podczas II wojny światowej pałac zaczął podupadać po 1945 roku, mimo że był cały czas wykorzystywany. W ruinę popadły parkowe pawilony, zniszczono most ponad szosą, zdewastowano szerg detali i wnętrz rezydencji. Od 2007 roku w pałacu trwa remont, który zostanie zaadoptowany przez Zespół Szkół Plastycznych w Kole.

Kościelec
62-604 Kościelec

Kościół pw. św. Andrzeja w Kościelcu

Kościelec

Już około 1150 roku z cisów piaskowca zbudowano romański kościół św. Andrzeja Apostoła, który dziś jest najstarszym tego typu zabytkiem w regionie. Być może już wówczas w sąsiedztwie świątyni istniał otoczony fosą kopiec, na którym wznosił się dwór obronny. Około 1760 roku hrabia Rafał Gurowski, właściciel dóbr Wyszyny, rozbudował kościół o drewnianą nawę, a na miejscu średniowiecznego dworu wystawił barokowy pomnik św. Jana Nepomucena z wierszowanymi inskrypcjami na cokole. W swej osiemnastowiecznej formie kościół św. Andrzeja dotrwał do lat 1990 - 2005, kiedy w kilku etapach dokonano jego rozbudowy i przebudowy, w wyniku której drewniany korpus zastąpiła wówczas struktura murowana, otoczona aneksami o nietypowej, stylizowanej na "obronną" architekturze z czerwonej cegły. Z dawnego wyposażenia rokokowego zachował się ołtarz z czasów Rafała Gurowskiego.

ul. Kościelna 13
62-604 Kościelec

Cmentarz ewangelicki w Porożu

Malanów

Miejscem, na które warto zwrócić uwagę we wsi Poroże Stare jest stary cmentarz ewangelicki, największy i najstarszy w gminie Malanów. Nekropolia, znajdująca się na malowniczym wzniesieniu, powstała już w roku 1772. Niestety po wojnie podzieliła los innych cmentarzy ewangelickich, została zapuszczona i zdewastowana. Dziś nad pozostałościami grobowców opiekę sprawuję harcerze ze szkoły w Malanowie. W listopadzie roku na terenie cmentarza odsłonięta została tablica historyczna.

Zespół dworski w Chocimiu

Kawęczyn

Zespół dworski w Chocimiu położony jest w zacisznej okolicy. Chocimiem władały różne rody – Sulmowscy, Korycińscy, Pokrzywniccy, Czarneccy, a w XIX wieku Zaborowscy. Pod koniec tego stulecia folwark miał około 1915 hektarów ziemi, stanowiąc jedną z największych posiadłości regionu. Miejscowe lasy obfitowały w sarny i zające, a w Chocimiu istniała stadnina koni, owczarnia, stawy rybne, rozległe sady, gorzelnia. Do położonej w kotlince siedziby – otoczonej w XIX wieku parkiem krajobrazowym w typie angielskim, ze stawami i malowniczymi zakątkami – prowadziła od pobliskiej szosy aleja bukowo - jesionowa. Dwór powstał w 1910 roku, zbudowała go rodzina Iwańczyków. Ma on formę piętrowego pałacyku o zwartej, masywnej bryle z klasycystyczną dekoracją i portykiem wejściowym. Wewnątrz znajduje się obszerny, dwukondygnacyjny hall. Po 1945 roku majątek podzielił los innych dworów – został upaństwowiony i rozparcelowany. Zamieszkali tu dawni pracownicy. Rozebrano niemal wszystkie budynki gospodarcze, wycięto sady. Na miejscu folwarku Olesiec powstała wieś Chocim. Obecnie dwór jest własnością prywatną. Obecnie dwór jest własnością prywatną i mieści się tam farma karpii Koi.

Chocim
62-704 Kawęczyn

Kościół parafialny pw. Michała Archanioła w Russocicach

Władysławów

Będąc w miejscowości Władysławów warto odwiedzić Kościół parafialny p. w. Michała Archanioła. Świątynia została wystawiony w końcu XV w., następnie była przebudowywany, gruntownie odnowiona i konsekrowana Jest to budowla późnogotycka, murowana, orientowana, jednonawowa, kryta dachówką, z wieżą w fasadzie. W wielkim ołtarzu znajduje się obraz Matki Bożej Różańcowej namalowany przez Ignacego Jasińskiego z Warszawy około 1873 r., ufundowany przez Bartłomieja Maciaszka i Marcina Janiaka z Kun. Obraz ten posiada srebrną pozłacaną sukienkę w stylu barokowym z końca XVIII w. Zasłaniany jest obrazem św. Michała Archanioła, pędzla artysty Aksimowicza z Warszawy. W dniu 27 kwietnia 1979 r. na skutek pożaru kościoła przez podpalenie, zniszczona została przepiękne polichromia ozdabiająca wnętrze. W 1980 r. kościół został gruntownie odmalowany przez artystów malarzy z Poznania: Henryka Domurata i Wojciecha Surdackiego W latach 2003 - 2007 całe wnętrze kościoła zostało gruntownie wyremontowane i odnowione. Przywrócono je do pierwotnego, XIX - to wiecznego stanu. Wymieniony został również dach na kościele oraz częściowo wyremontowano średniowieczny parkan otaczający świątynię. Obok świątyni stoi neogotycka dzwonnica z 1878 roku oraz klasycystyczna plebania z roku 1836, przebudowana dwadzieścia lat później.

Russocice 19
62-710 Władysławów

Dawny zespół pałacowo - parkowy w Chylinie

Władysławów

Jednym z ciekawszych obiektów w miejscowości Chylin jest pochodzący  z początku XX w. pałac, którego właścicielami były rody Łaszczyńskich i Pułaskich. W 1864 roku majątek, zagrożony konfiskatą za udział Ignacego Kożuchowskiego w powstaniu styczniowym, przejęli Józef Łaszczyński i Antonina z Kożuchowskich Łaszczyńska. Ich staraniem zrujnowane dobra, liczące blisko 1210 hektarów zostały zmodernizowane. W latach osiemdziesiątych XIX wieku, po pożarze dworu drewnianego powstał murowany pałac zaaranżowany w estetyce zmodernizowanego neorenesansu, być może projektowany przez architekta powiatu konińskiego, Władysława Stachlewskiego. Wokół rezydencji powstał malowniczy park angielski (krajobrazowy) z kilkoma stawami i szpalerami grabowymi. W latach 1910-1939 Chylin był własnością rodziny Pułaskich z pobliskiego Grzymiszewa, a w 1912 roku Ludwik Pułaski przebudował pałac, wznosząc na miejscu wschodniej werandy monumentalny, klasycystyczny portyk kolumnowy z kartuszem herbowym Pułaskich (Ślepowron). W grudniu 1939 okupanci hitlerowscy wyrzucili z Chylina jego właścicieli, a po 1945 roku umieszczono tutaj PGR i szkołę, czynną do lat 90. Obecnie zabytkowy pałac pozostaje w rękach jednego z dziedziców rodziny Pułaskich.

Groby książęce

Dobra

Ciekawych znalezisk dokonali archeolodzy w Łęgu Piekarskim, gdzie natrafili na tzw. "groby książęce", pochodzące z II w. p.n.e.

Dwór Kolskich we Wrzącej

Turek

Dwór Kolskich w miejscowości Wrząca datowany jest na początek XX w. Tak jak w przypadku Słodkowa, tak i tutaj żył spokojnym pulsem prowincji niewielki majątek ziemski, ze skromnym, murowanym dworem z drugiej połowy XIX wieku. Wrzącą kupił w tym czasie Stanisław Orłowski, dziedzic pobliskiego Muchlina – ofiarował folwark swej córce, Kazimierze, która zamieszkała tutaj z mężem, znanym geologiem i inżynierem górniczym Józefem Kolskim. Dworek otaczał od północy park, od południa ogród owocowy i sad, a po stronie wschodniej znajdował się folwark. Pośród różnych obyczajów sprzed 1939 roku warto przypomnieć coroczne dożynki dworskie, które gromadziły nie tylko rzesze krewnych z sąsiednich dworów, ale i mieszkańców okolicy, pracujących we dworze lub korzystających z jego obszernej biblioteki. Po wybuchu wojny zaczęła się gehenna dawnych właścicieli Wrzącej. Kazimiera z Orłowskich Kolska, wyrzucona przez Niemców z majątku, zmarła w 1944 roku, przeżywając o kilka lat większość walczącej z okupantami rodziny zgładzonej przez hitlerowców. Wojnę przeżyła tylko jej wnuczka, Elżbieta Derecka-Chałat. Po 1945 roku we dworze, wielokrotnie potem przebudowywanym, umieszczono leśniczówkę Nadleśnictwa Turek. 

Wrząca 28
62-700 Turek

Kościół pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Psarach

Przykona

Jednym z najciekawszych, a zarazem najmniej znanych zabytków w gminie Przykona, jest znajdujący się w miejscowości Psary Kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny. Świątynia wzniesiona została na miejscu drewnianego kościoła w latach 1911-1913. Jej projektantem był utalentowany architekt Jarosław Wojciechowski, syn twórcy wielu neogotyckich kościołów, Konstantego (wspólnym dziełem ojca i syna jest między innymi kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w Turku). Bazylikowy, wyróżniony wieżą kościół w Psarach, którego neoromański projekt został ostatecznie znacząco uproszczony, do dziś zaskakuje swoim nowoczesnym, modernistycznym wyglądem. Budowla powstała w epoce gorącej dyskusji o polskim stylu narodowym – inspiracji szukano wówczas między innymi w architekturze wiejskiej i na Podkarpaciu. Architektura kościoła może kojarzyć się z wysokogórskimi szczytami. Ołtarz główny usytuowany na tle wysoko namalowanego Chrystusa Króla w tęczy krzyża. U jego stóp klęczą aniołowie, a niżej dwunastu apostołów. Rokokowy ołtarz boczny z rzeźbami Zachariasza, Anioła Józefa i Michała Archanioła, przeniesiony został tutaj z Kalisza. W centrum nastawy tego ołtarza znajduje się obraz Matki Boskiej Częstochowskiej i Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny. Trzeci ołtarz z figurą Pana Jezusa z otwartym sercem. Polichromia prezbiterium kościoła pochodzi z 1914 roku i jest autorstwa Eligiusza Niewiadomskiego - późniejszego zabójcy prezydenta Gabriela Narutowicza.Z kościołem sąsiaduje także plebania z 1907 roku.

ul. Sportowa 1, Psary
62-731 Przykona

Wiatrak Koźlak w Posoce

Przykona

W miejscowości Posoka, kilkaset metrów od drogi biegnącej środkiem wsi, znajduje się wiatrak koźlak. Tego typu budowle należą do najstarszego i najbardziej popularnego typu wiatraka w Europie. Koźlak budowany był z drewna, a z zewnątrz najczęściej pokrywany gontem. Najważniejszą częścią mechanizmu był kozioł, stanowiącą specjalną podstawę, podtrzymującą wewnętrzny słup, wokół której obracano całą konstrukcję wiatraka po to, aby jego śmigła, zwane też skrzydłami mogły przyjąć odpowiednie położenie w stosunku do napędzającego. Koźlak osiadał trzy kondygnacje – dolna była zajęta przez stabilizującą konstrukcję kozła, dwie wyższe były przeznaczone do produkcji mąki (środkowa zawierała kamienie młyńskie).

Zespół dworsko-parkowy w Żeroniczkach

Przykona

Pośród łąk i charakterystycznych zadrzewień śródpolnych, w niewielkiej miejscowości Żeroniczki, znajduje się dziewiętnastowieczny dworek. Co prawda nazwa Żeroniczki pojawia się dopiero w wieku XVI, ale w tym rejonie już w późnym średniowieczu istniał obronny dwór szlachecki na kopcu, użytkowany jeszcze w XVIII stuleciu. Jego funkcje przejął drewniany dworek drobnoszlachecki, należący do Henryka Schoepe, niewiele różniący się formą od dużego domu wiejskiego. W drugiej połowie XIX wieku kolejny dziedzic, Karol Schoepe, zbudował nowy dom drewniany, utrzymany w typie letniskowej willi z werandą. Ostatnimi właścicielami Żeroniczek byli Roman i Zofia Schoepe, którzy na miejscu drewnianej siedziby postawili budowlę murowaną. Projektantem nowego dworu był brat Zofii, Konrad, absolwent Akademii Inżynieryjnej w Wiesmarze. Budowa neobarokowej rezydencji z wysokimi, mansardowymi dachami ruszyła latem 1918 roku, jednak nie została nigdy ukończona. Dopiero w latach 1938-1939 na miejscu drewnianego skrzydła powstał istniejący do dziś, parterowy aneks z portykiem na kolumnach. W tej formie dwór pozostał do dziś, choć nie ma tu już śladów kultury i życia przedwojennych ziemian, którym najpierw hitlerowcy, a potem władze PRL odebrały dawny majątek. 

Żeroniczki
62-731 Przykona

Dawny dwór w Gozdowie

Kawęczyn

W niewielkiej miejscowości Gozdów, jadąc trasą Kalisz – Rzymsko naszym oczom ukaże się, skrywany pośród drzew starego parku, urokliwy dworek. Budynek składający się z korpusu i nieco wyższego skrzydła poprzecznego, wzniesiony został przez Kazimierę z Miłkowskich Sulimierską. Jego formy wywodzą się z ekonomicznej i nowoczesnej architektury klasycyzmu. Siedzibę  dworku otacza klimatyczny park krajobrazowy, niegdyś zdobny w dęby, buki, klony, świerki, cyprysiki, tuje i inne drzewa uważane w XIX wieku za egzotyczne, będące przywilejem przypałacowych ogrodów i parków, a w wiejskim krajobrazie stanowiące ciekawy unikat. W związku z tym, iż dwór znajduje się na terenie prywatnym, nie ma do niego dostępu. 

Gozdów
62-704 Kawęczyn

Kościół pw. św. Stanisława Męczennika i św. Mikołaja Biskupa w Malanowie

Malanów

Kościół drewniany p.w. św. Stanisława Męczennika i św. Mikołaja z XIX wieku – kościół stanowi najcenniejszy zabytek miejscowości. Został zbudowany po 1716 roku, konsekracji dokonano w 1731 roku. W drugiej połowie XIX wieku, wskutek rozwoju Malanowa w stronę szosy Kalisz-Warszawa (zbudowanej około 1823 roku), kościół znalazł się na skraju wsi i zaczął podupadać. W latach 1871-1874 został on przeniesiony kilkaset metrów na północ wraz z dzwonnicą. Obok znajduje się plebania z lat 1904-05 i nowa świątynia, zbudowana w latach 1989-2000 według projektów Ludwika Mackiewicza i Włodzimierza Krakowskiego.  Stary kościół, dziś już nieużytkowany, posiada trzy neobarokowe ołtarze, ufundowane między innymi przez Doruchowskich oraz XIX-wieczną chrzcielnicę, kropielnicę i ambonę. We współczesnym kościele znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z sukienką srebrną – zwany Matką Boską Malanowską – z około 1850 roku. Dawny zespół sakralny w Malanowie stanowi dziś jeden z nielicznych zachowanych przykładów drewnianego budownictwa, przed XIX wiekiem powszechnego na tych ziemiach. Natomiast po rodzinach Kokczyńskich i Doruchowskich zachowanymi do dziś pamiątkami pozostały grobowce-kaplice na miejscowym cmentarzu parafialnym.

Wiatrak koźlak w Marcjanowie

Kawęczyn

Koźlak w Marcjanowie to przykład XIX wiecznego wiatraka, przeniesionego w 1918 roku z pobliskich Starych Prażuch. Mechanizm pozbawiono śmigieł w 1970 roku. Od roku 2000 pracował na napęd elektryczny. Wiatrak kozłowy jest najstarszym i najprymitywniejszym typem wiatraka europejskiego. Tak zwany kozioł, stanowił specjalną podstawę podtrzymującą słup, stanowiący pionową oś, wokół której obracano całą konstrukcję wiatraka wraz z mechanizmem, po to byłego skrzydła mogły przyjąć odpowiednie ułożenie w stosunku do napędzającego je wiatru. Cały koźlak zbudowany był z drewna , na zewnątrz najczęściej pokrywany gontem. 

Marcjanów
62-704 Kawęczyn

Kościół pw. Najświętszej Marii Panny w Wyszynie

Władysławów

Jednym z najciekawszych zabytków gminy Władysławów jest kościół Narodzenia NMP w Wyszynie z XVIII w. Sakralną budowlę wzniósł Piotr Wyszyński, którego herb Dryja znalazł się na średniowiecznej, kamiennej chrzcielnicy zachowanej do aż do dziś. Drewniana świątynia powstała na zachód od siedziby szlacheckiej, zapewne otoczonej obronnymi fosami, być może mającej charakter murowanego dworu. W dobie rozwijających się w kraju ruchów reformacyjnych Andrzej Grodziecki obsadził kościół duchownym luterańskim. Gdy w 1617 roku pożar zniszczył całą miejscowość, z rezydencją Grodzieckich i kościołem włącznie, Adam Grodziecki, polityk, literat, senator, kasztelan nakielski i międzyrzecki postanowił przejść na katolicyzm. Z jego fundacji powstał nowy kościół drewniany z 1696 roku. 

Wyszyna
62-710 Władysławów

Cmentarzyska ciałopalne, kręgi kamienne, ślady osad

Dobra

Na południe od Miłkowic po zabudowaniach zostały tylko ślady fundamentów, ponieważ uległy rozbiórce w trakcie prac budowlanych związanych z realizacją inwestycji dotyczącej Zbiornika Jeziorsko. W okresie wiosenno letnim dochodzi do piętrzenia się wód. W okresie jesienno zimowym w Zaspach Miłkowskich odsłaniane są fundamenty kilku zabudowań, przepompowni oraz pozostałości (kamienie, bruk, cegły) po XVII wiecznym dworze i osady wczesnośredniowiecznej. Miejsce to - stanowiskiem archeologicznym prawnie chronionym. Są tu też groby ciałopalnego cmentarzyska łużyckiego. Kilkaset metrów na południe znajduje się cmentarzysko z późnego okresu rzymskiego. W józefowie - na trasie z Dobrej do Uniejowa znajduje się stanowisko archeologiczne z cmentarzyskiem ciałopalnym. W Dąbrowicy na wzgórzu piaszczystym blisko dworu zachowała się również znaczna ilość popielnic. Było to stanowisko cmentarzyska ciałopalnego. Ślady osad z czasów począwszy od neolitu aż po średniowiecze o interesującej przeszłości znajdują się we wsiach Młyny Piekarskie, Józefów, Dąbrowica i Miłkowice.

Sanktuarium błogosławionego Bogumiła w Dobrowie

Kościelec

Barokowy kościół pw. Trójcy Świętej w Dobrowie powstał w 1768 roku, a w 1888 roku rozbudowany został o neobarokowe prezbiterium, kaplicę i kruchtę - dostosowane do XVIII wiecznego stylu budowli, wraz z dwonnicą tworzące spójny kompleks architektoniczny. Wewnątrz świątyni, będącej Sanktuarium błogosławionego Bogumiła, zachowały się barokowe ołtarze, obraz z 1660 roku przedstawiający legendy o żywocie i cudach Bogumiła, relikwiarze - średniowieczna figura oraz relikwiarz w kształcie ręki, pochodzący z około 1926 roku, gdy w Dobrowie odbywały się uroczystości rocznicowe z okazji zatwierdzenia przez Watykan kultu Bogumiła. Z przełomu XIX - XX wieku pochodzi fresk na ścianie łuku ponad prezbiterium, przedstawiający przejście Błogosławionego przez rzekę.

Dobrów 58
62-604 Kościelec

Dawny zespół dworski w Smolinie

Brudzew

Pośród smolińskich pól i lasów samotnie stoi dwór rodziny Maringe,będący przykładem natchnienia inspiracjami letniskowymi, dziewiętnastowiecznych polskich rezydencji szlacheckich. W XVIII w. budynek będący częścią dużego folwarku należał do dóbr brudzewskich. Po rozdziale na część brudzewską i brudzyńską, jego właścicielem został Piotr Żychliński. Początkowo dom folwarczny był drewniany i pokryty słomą, mieścił trzy izby i trzy komory. Oprócz niego w folwarku znajdowały się: dom drewniany kryty słomą, 3 stodoły, owczarnia, obora, chlew, chlewik i dwie studnie. W wyniku zawirowań rodzinnych budynki wraz z ziemią trafiły w ręce francuskiej rodziny Maringe. Po II wojnie światowej część ziem rozparcelowano, a z pozostałej części utworzono PGR Smolina.

Smolina
62-720 Brudzew

Schrony bojowe we wsi Tarnowa

Brudzew

Schrony bojowe we wsi Tarnowa to ciekawostka historyczna z okresu II wojny światowej. Znajdujące się przy trasie Turek - Koło stanowią wschodni fragment 30 - kilometrowego pasa umocnień „Przedmościa Koło”, budowanych przez jednostki Armii Poznań od czerwca 1939 roku. Do wybuchu wojny z III Rzeszą udało się wznieść 21 schronów żelbetonowych na łuku między miejscowościami Genowefa na zachodzie, a Tarnowa - Nowa Wieś na wschodzie. Od strony Brudzewa po północnej stronie szosy znajduje się niewielki bunkier przeznaczony do ognia czołowego z ciężkiego karabinu maszynowego. Dwa schrony znajdują się m.in. po południowej stronie zabudowań.

Tarnowa
62-720 Brudzew

Dwór w Mikulicach z połowy XIX w.

Dobra

Dwór został wybudowany w I połowie XIX w. w stylu klasycystycznym za czasów Skórzewskich. Przebudowany jeszcze przed II wojną światową. Dach pokryty płytą cementowo-azbestową. Fasada północna jest reprezentacyjna dla dworu. Głównym akcentem elewacji są drzwi do budynku pośrodku siedmioosiowej fasady. Drzwi oznaczono schodami i tarasem. Nad wejściem znajduje się wystawka pięterka z oknem i zamknięciem w postaci trójkątnego naczółka z półkolistym otworem okiennym. Fasadę południową zdobi półkole wsparte na 6-ciu kolumnach toskańskich. Na tarasach dekoracją są tralki. Na skrzydle południowo-wschodnim zachowała się dachówka ceramiczna (pierwotne pokrycie dachu). Po wojnie mieściła się tutaj szkoła podstawowa, administracja rolniczej spółdzielni produkcyjnej, obecnie pełni funkcję mieszkalną. W otoczeniu dworu znajdują się pojedyncze okazy drzew, ogrody owocowe i aleje spacerowe. 

Ruiny zamku w Kole

Kościelec

Na piaszczystym wzniesieniu nad samym brzegiem Warty znajduje się Zamek w Kole. Obiekt położony jest w granicach administracyjnych gminy Kościelec.
Warowny zamek, według Jana Długosza wzniesiony przez króla Kazimierza Wielkiego jeszcze przed rokiem 1362 (kiedy osada Koło uzyskała prawa miejskie). Zamek zabezpieczał drogę prowadzącą z Wielkopolski w kierunku Łęczycy przez dolinę Warty. Podania ludowe mówią o głębokich podziemiach pod zamkiem. Podobno na początku XX wieku penetrowali je mieszczanie kolscy. Spodziewali się natrafić na kosztowności, ale jedyne co odnaleźli to dwie beczki wina. Obecnie możemy zobaczyć nikłe resztki zamku z czasów Kazimierza Wielkiego, czyli fragment muru obwodowego ze skarpami oraz wieżę główną. Dużą część zabrała w swe nurty podmywająca warownię Warta. Wieża dołem ma plan kwadratu o boku 8 m, powyżej murów jest cylindryczna. Zachowały się w niej dwie kondygnacje naziemne do wysokości 17 m.

Wiatrak koźlak w Żdżenicach

Malanów

W miejscowości Żdżenice znajduje się wiatrak koźlak. Tego typu budowle należą do najstarszego i najbardziej popularnego typu wiatraka w Europie. Koźlak budowany był z drewna, a z zewnątrz najczęściej pokrywany gontem. Najważniejszą częścią mechanizmu był kozioł, stanowiącą specjalną podstawę, podtrzymującą wewnętrzny słup, wokół której obracano całą konstrukcję wiatraka  po to, aby jego śmigła, zwane też skrzydłami mogły przyjąć odpowiednie położenie w stosunku do napędzającego. Koźlak osiadał trzy kondygnacje – dolna była zajęta przez stabilizującą konstrukcję kozła, dwie wyższe były przeznaczone do produkcji mąki (środkowa zawierała kamienie młyńskie). Ten w Żdżenicach przez długi czas funkcjonował jeszcze jako młyn elektryczny.

Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Kowalach Pańskich

Kawęczyn

Kościół Matki Boskiej Bolesnej w Kowalach Pańskich to budynek z lat 1841-1851, którego fundatorem został Antoni Czarnecki z Brzostkowa, ówczesny właściciel Kowali. Architektura budowli wywodzi się z długich dyskusji o nowoczesnym budownictwie, jakie toczyły się w Europie na przełomie XVIII i XIX wieku – wtedy powstały masowe wzorniki architektoniczne, pozwalające na szybkie i tanie wznoszenie kościołów, dworów czy kamienic. Prosta, jednonawowa bryła z kwadratową wieżą w fasadzie, dekoracjach z arkadowymi podziałami wywodzi się z estetyki zwanej nieraz „stylem arkadowym”. W budowli łatwo się też dopatrzeć fascynacji kościołami romańskimi. Dla każdego turysty zaskoczeniem będzie w tym wypadku bogate, neoklasyczne wnętrze z kolumnowymi ołtarzami i polichromią z początku XX wieku.

Kowale Pańskie
62-704 Kawęczyn

Zespół Dworski z II połowy XIX w.

Dobra

W 1811 r. Paweł Skórzewski nabył majątek dobrski od Ignacego Radolińskiego. Po jego śmierci majątek w Dobrej przeszedł w posiadanie jego syna Prokopa Skórzewskiego, który uczestniczył w życiu publicznym. W 1822 r. został marszałkiem Sejmiku Wartskiego. Zmarł w 1846 r., a jego syn Piotr Paweł przejął majątek dobrski. Zmarł w 1893 r. Za jego życia został wybudowany dwór, który stoi do dziś oraz założono park. 

Getto wiejskie w Czachulcu

Kawęczyn

Getto w Czachulcu to jedno z niewielu w Europie gett wiejskich. Obszarowo obejmowało 8 gromad, z pewnością były to: Czachulec Nowy, Dzierzbotki, Leśnictwo, Marcjanów, Młodzianów, Młyny Miłaczewskie, Nowy Świat i „przypuszczalnie” Miłaczewek i zajmowało około 17 km2. Zgodnie ze źródłami historycznymi powstało 20 października 1941 roku, tuż po likwidacji getta w Turku. Siedzibą władz getta był pobliski Czachulec Nowy - obecnie gmina Kawęczyn. Od jesieni 1941 roku do lipca 1942 roku, przez getto przeszło od 4000 do 6000 Żydów. Byli to w większości mieszkańcy powiatu tureckiego, a dokładniej miejscowości: Turek, Dobra, Uniejów, Brudzew, Władysławów, Tuliszków i Pęczniew. Przebywali tam także Żydzi z Kalisza, Błaszek, Warty i Koźminka. Pierwsza pacyfikacja Żydów nastąpiła 7 grudnia 1941 r. 1100 Żydów wywieziono do kościoła w Dobrej, skąd 13-14 grudnia przeniesiono ich do obozu straceń w Chełmnie nad Nerem. 17 czerwca we wsi Cegielnia Dzierżbocka doszło do masowej egzekucji, w wyniku której powieszono 10 Żydów (do niedawna szubienica znajdowała się na górze w Młodzianowie, którą porasta las, w pobliżu czynnego wyrobiska żwiru). Pochowano ich na sąsiednim pagórku leśnym. Tragedia dopełniła się 20 lipca 1942r. Likwidacja getta trwała 4 doby. Większość Żydów przewieziono do obozu zagłady w Chełmnie n. Nerem. Tych nielicznych, co pozostali (180-190 osób) skierowano do getta w Łodzi, a po jego likwidacji do Oświęcimia.

Czachulec
62-704 Kawęczyn

Figura św. Jana Nepomucenta we Władysławowie

Władysławów

Zwiedzając zabytkowy rynek w Władysławowie warto zatrzymać się przy figurze św. Jana Nepomucena. Rzeźba wykonana w piaskowcu powstała w roku 1751 r. i prezentuje styl rokokowy. Podczas wojny została zniszczona, a następnie odbudowana w 1945 r. Dziś znów potrzebuje renowacji. Święty Jan Nepomucen jest patronem dobrej spowiedzi, spowiedników i penitentów. Jest także patronem chroniącym przed powodziami i wzburzonymi wodami, a także patronem mostów, przepraw i życia rodzinnego. Według tradycji ludowej jest świętym, który chroni również pola i zasiewy zarówno przed powodzią, jak i suszą. Z tego powodu figury św. Jana Nepomucena spotyka się nie tylko przy mostach i rzekach, ale i w okolicy skrzyżowań dróg, a także na placach publicznych i przy kościołach. Jego wspomnienie liturgiczne w kościele katolickim obchodzone jest 21 maja.

ul. Rynek
62-710 Władysławów

Dwór w Długiej Wsi

Dobra

Dwór wybudowali Skórzewscy w średniowieczu, najpierw jako drewnianą fortalicję, a później murowany dwór obronny. Budynek dwukondygnacyjny z wysokim parterem. Styl architektoniczny - neoklasycyzm. Dwór w 1945 r. po ucieczce Schweikertów przejęła lokalna administracja. Pełnił różne funkce. Miała tu siedzibę administracja, biblioteka, służba zdrowia, oświata i stowarzyszenia. Obecnie pełni funkcję mieszkalną, a część wykorzystana jest na cele oświatowe. Obecnie znajduje się Izba Pamięci i Tradycji Stowarzyszenia Przyjaciele Ziemi Dobrskiej. Wymaga prac remontowych.